Công trình xanh (CTX) và Hệ thống tiêu chí đánh giá CTX

1. Công trình xanh (CTX) và Hệ thống tiêu chí đánh giá CTX

Công trình xanh (Green Building) là một phong trào xây dựng xuất hiện từ cuối thế kỷ 20 (1990 – 1995) cho tới nay, nhằm khuyến khích xây dựng các tòa nhà (Buildings):

  • Thân thiện với thiên nhiên nhờ đó bảo vệ được hệ sinh thái, bảo vệ môi trường sống của con người;
  • Giảm tiêu thụ năng lượng nhờ sử dụng năng lượng tự nhiên, năng lượng tái tạo, phấn đấu giảm phát thải khí CO2 đến mức 90% so với trước đây, khi đó công trình được coi là vận hành “không carbon / carbon neutral”;
  • Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt nguồn nước và vật liệu xây dựng;
  • Tạo môi trường sống vệ sinh, sức khỏe cho người dân, đặc biệt người dân đô thị.

Thực ra, tất cả nội dung này là mong muốn ngàn xưa của người thiết kế kiến trúc, chỉ khác là ngày nay nó càng trở nên cấp bách do hệ sinh thái đang bị tàn phá nghiêm trọng và nguy cơ hủy diệt – một phần hoặc hoàn toàn trái đất – của Biến đổi khí hậu (BĐKH). Trong Công trình xanh (CTX), thì vai trò Hiệu quả năng lượng – giảm tiêu thụ năng lượng hóa thạch – được coi trọng hàng đầu, tiếp sau là việc bảo tồn / khôi phục hệ sinh thái , bảo vệ môi trường sống. Vì vậy, CTX được cả thế giới coi là hoạt động hiệu quả nhất của ngành xây dựng để ứng phó với BĐKH, bởi vì toàn bộ ngành xây dựng phát thải khoảng 30 – 40% khí CO2 – khí nhà kính chủ yếu gây ra BĐKH. Vì lẽ đó, gần 100 quốc gia đã biến hoạt động này thành một Phong trào quốc gia, Chương trình hoạt động quốc gia như “Green Building Master Plan” năm 2005 – 2010 và 2010 – 2030 của Singapore hay “Chính sách trọng điểm quốc gia” (The Green Building Policy – National Major Development Plan) năm 2002 của Đài Loan [2 & 3].

Với sự phát triển và hưởng ứng của thế giới, và với những sáng tạo của người thiết kế, người xây dựng và công nghệ, CTX được coi là Cuộc Cách mạng trong lĩnh vực xây dựng thế giới (The Green Building Revolution), “Là một phần của cuộc cách mạng bền vững rộng lớn, có thể biến đổi mọi thứ chúng ta biết. Cuộc cách mạng này làm thay đổi môi trường xây dựng bằng cách tạo ra hiệu quả năng lượng, sức khỏe, các công trình hữu ích để giảm tối thiểu tác động đáng kể của công trình lên cuộc sống đô thị và lên môi trường địa phương, khu vực và toàn cầu” như lời của ông Richard Fedrizzi, Chủ tịch Hội đồng CTX Hoa kỳ [1].

Nếu có ai hiểu phiến diện, CTX chỉ là công trình có cây xanh [4] – dù rằng cây xanh có vai trò rất quan trọng nhiều mặt trong cuộc sống – thì cũng chỉ còn là một số rất ít hiện nay.

Tại Hội nghị thượng đỉnh COP 21 Paris, 12/2015 Các nhà lãnh đạo thế giới lần đầu tiên công nhận “CTX phải và sẽ là một phần giải pháp cho BĐKH / Green Buildings must and will be part of the solution to climate change”. Để làm được việc này, CTX cần trở thành một Phong trào (Green Building Movement) rộng khắp trong toàn lĩnh vực xây dựng thế giới. Khẩu hiệu của CTX là “10 hơn một / 10 heads are better than one”, và hàng trăm, ngàn, vạn, triệu … CTX sẽ làm thay đổi môi trường để cuộc sống con người trên thế giới trở nên tốt đẹp hơn.
Dù vậy, phần lớn các nước trên thế giới không đưa CTX vào quy chế hành chính bắt buộc, mà chỉ là sự đòi hỏi của xã hội với lương tâm của người thiết kế, xây dựng. Vì vậy, CTX không phải là một cuộc thi mà phải trở thành một Phong trào rộng lớn. Chứng chỉ CTX, dù là Bạch kim, vàng hay bạc không phải Giải thưởng kiến trúc, mà là vinh dự của

Người làm ra nó, được xã hội thừa nhận. Ngày nay trên thế giới đã có hàng chục ngàn công trình như vậy, và còn mong muốn có nhiều hơn nữa.

Để xác nhận một công trình đạt các mức độ CTX khác nhau, cần có một Hệ thống đánh giá khoa học, chuẩn xác, phù hợp với văn hóa, kinh tế, công nghệ mỗi nước. Nhưng lưu ý rằng Chứng chỉ CTX chỉ đánh giá một công trình đã xây dựng (đã đưa vào sử dụng ít nhất 2 – 3 năm) về mặt Môi trường và Năng lượng. Điều này thấy rõ, ví dụ, trong tên Hệ thống đánh giá CTX của Anh quốc BREEAM: “Phương pháp đánh giá môi trường / Environmental Assessment Methode”, hay Hệ thống LEED của Hội đồng CTX Hoa kỳ (USGBC): “Chỉ đạo trong thiết kế về năng lượng và môi trường / Leadership in Energy and Environmental Design” và tất cả các Hệ thống đánh giá CTX khác. Như vậy, CTX không xét công trình về mặt kiến trúc, ví dụ việc thỏa mãn công năng, thẩm mỹ, văn hóa, dân tộc hay hiện đại,… Tuy nhiên, CTX có xét đến những sáng tạo kiến trúc để đạt được thành công trong các tiêu chí về năng lượng và môi trường (thường được cộng thêm từ 5 đến 10% số điểm).

Những khu vườn bên vịnh là tổ hợp công trình độc đáo của Singapore, gồm Vườn Đông, Vườn Nam và Vườn Trung tâm
Dự án Diamond Island 1
Dự án Diamond Island 1

Vì vậy, không nên đòi hỏi một công trình đạt chứng chỉ CTX, dù cao nhất (Bạch kim theo LEED hay 6 sao theo Green Star của Australia) phải là mẫu mực về kiến trúc, đáng được giải thưởng về kiến trúc. Ngược lại, một công trình nhận giải thưởng kiến trúc (kể cả Kiến trúc xanh) chưa chắc đã đạt chứng chỉ cao nhất về CTX. Quan điểm “Công trình Xanh là công trình có tính thẩm mỹ cao” [4] là sai, nhưng chắc chắn rằng “Công trình Xanh phải là công trình sử dụng năng lượng một cách hiệu quả nhất”. Lấy ví dụ, Hệ thống tiêu chí BCA Green Mark của Singapore yêu cầu muốn được xem xét cấp chứng chỉ CTX, công trình phải đạt được tối thiểu 50 điểm, trong đó phần năng lượng phải đạt 30 điểm, đồng thời tỷ lệ điểm của phần năng lượng chiếm tới 61% trong số 190 điểm của BCA Green Mark [3].
Cũng vì vậy, không nên và không thể so sánh các Hệ thống tiêu chí đánh giá CTX với Hệ tiêu chí KTX của Hội KTS Việt Nam (sẽ đề cập ở dưới) như bài báo [4] đã làm.

Công trình xanh (CTX) và Hệ thống tiêu chí đánh giá CTXadmin
00